Hermafrodytyzm

on December 10th, 2012 - Comments Off on Hermafrodytyzm

Hermafrodytyzm czyli obojniactwo to wrodzona wada rozwojowa okresu płodowego o podłożu genetycznym bądź hormonalnym. Zmusza lekarzy i rodziców dziecka do podjęcia trudnych decyzji mających wpływ na całe późniejsze życie dziecka. Problem akceptacji płci u hermafrodytów niekiedy występuje w okresie pokwitania i późniejszym, po wcześniejszym przeprowadzeniu rutynowych procedur psychologiczno-medycznych (feminizacja bądź maskulinizacja) w dzieciństwie. Pomimo, że nauka jest w stanie z dużym prawdopodobieństwem przewidzieć kierunek identyfikacji płciowej u ludzi dotkniętych hermafrodytyzmem niestety jak do tej pory nie udało się wypracować skutecznej metody pozwalającej uniknąć pomyłek.

Cóż, według świadectwa urodzenia, każdy jest kobietą lub mężczyzną. Nigdy obojgiem naraz. Tymczasem statystycznie jedno na 70 tys. niemowląt to tzw. prawdziwy hermafrodyta, a 1 na 500 rodzi się z błędami genetycznymi dotyczącymi płci takimi jak mozaicyzm i translokacja – źródło:  Intersex Society of North America. Dziecko takie zazwyczaj zaraz po narodzinach jest operowane, a lekarz staje się wyrocznią decydując, czy dziecko będzie chłopcem, czy dziewczynką. Obojnactwo wynika z zaburzeń zróżnicowania gonad i cechuje się obecnością u tej samej osoby tkanki jądra i jajnika, co bywa rzadkie. Często sam wygląd zewnętrznych narządów płciowych u noworodka utrudnia ustalenie jego płci.

Zazwyczaj w przypadkach obojnactwa rzekomego męskiego gonadom męskim towarzyszą zewnętrzne narządy płciowe typu kobiecego. W przypadku obojnactwa rzekomego żeńskiego, mimo obecności jajników, zewnętrzne narządy płciowe mają wygląd męski i występują cechy maskulinizacji czyli męski fenotyp. Należy wszakże uwzględnić także możliwość wymieszania się tych różnych form, które prowadzi do innych nietypowych postaci obojnactwa. Obojnactwo może wpływać m.in. na poczucie płci, choć zwykle osoby z tym zaburzeniem są zdecydowanie mężczyznami bądź kobietami pomimo nieprawidłowości i niezgodności anatomicznych w obrębie narządów płciowych. Obojnactwo jako takie nie ma związku z zaburzeniami o charakterze psychicznym, takimi jak: transseksualizm czyli zaburzenie identyfikacji płciowej (zespół dezaprobaty płci), czy transwestytyzm (parafilia).

Przyczyny 

Jedną z przyczyn zjawiska obojniactwa może być nadmiar hormonów męskich w organizmie matki, które działają na żeńskie płody i powodują, że wytwarzają się męskie narządy równolegle z kobiecymi. Poza tym może się zdarzyć, że męski płód ma dodatkowy chromosom żeński – X. Wtedy dziecko ma co prawda narządy męskie, jednak z czasem, dorastając uzewnętrznia się coraz więcej cech kobiecych, np. rosną im piersi. Inną przyczyną może być to, że męski genetycznie płód nie reaguje na testosteron i również wtedy dochodzi do zaburzeń i powstania obojniactwa. Podejście medycyny końca XX wieku do interseksualizmu zostało zatem oparte na ściśle anatomicznej psychospołecznej teorii tożsamości płci. Przyjęta współcześnie teoria – sformułowana i rozpowszechniana przede wszystkim w pracach Johna Moneya i ciesząca się poparciem Amerykańskiej Akadamii Pediatrii – utrzymuje, że tożsamość płciowa ma podłoże przede wszystkim psychospołeczne (wychowanie), a nie wynika bezpośrednio z biologii (genów); że w życiu każdego dziecka tożsamość płciowa musi zostać określona bardzo wcześnie, aby mogła się następnie rozwijać prawidłowo i jednotorowo; że anatomia dziecka musi już od bardzo młodego wieku odpowiadać standardowej anatomii jego płci; oraz że warunkiem psychospołecznego uformowania tożsamości płciowej u chłopców jest posiadanie “odpowiedniego” penisa i brak pochwy, a u dziewczynek – posiadanie pochwy i brak widocznego fallusa.
Jak wynika z tej teorii, przestrzeganie tych reguł jest konieczne, aby interseksualne dzieci osiągnęły prawidłową kondycję psychospołeczną odpowiednią dla płci, do której zostały przypisane, czyli aby zachowywały się tak, jak “przystoi” dziewczynkom, chłopcom, mężczyznom i kobietom. Teoria ta przez implikację przyjmuje również, że istnieją określone dopuszczalne i niedopuszczalne role dla chłopców, dziewczynek, mężczyzn i kobiet oraz, że ta teoria pozwoli osiągać prawidłową kondycję psychospołeczną, a przynajmniej wykaże się w tej kwestii o wiele większą skutecznością niż dowolne inne podejście.

Znani hermafrodyci

Caster Semenya

Caster Semenya

W prasie głośno ostatnio od spekulacji, że prawdopodobnie hermafrodytą jest Caster Semenya, lekkoatletyczka, która jednak jak do tej pory nie przyznała się oficjalnie do tego. U Caster Semenyi, zwyciężczyni biegu na 800 metrów kobiet podczas mistrzostw świata w lekkiej atletyce w 2009 roku, wykryto za dużo, jak na kobietę, niespożytkowanego testosteronu1. Jej przypadek określono jako zespół niewrażliwości na androgeny – AIS – omawiamy ten typ hermafrodytyzmu w dalszej części artykułu.  Badania wykryły ponadto, że przy braku jajników i macicy ma ona wewnętrzne jądra, czyli narządy płciowe męskie. Pod względem płciowym nie jest więc ani kobietą, ani mężczyzną. Polską odpowiedniczką Caster Semenyi była Stanisława Walasiewiczówna, zdobywczyni złotego medalu w biegu na 100 metrów kobiet na igrzyskach w Los Angeles w 1932 roku. Sekcja zwłok przeprowadzona po jej śmierci w 1980 roku wykazała, że – podobnie jak Semenya – Walasiewiczówna miała zarówno żeńskie, jak i męskie narządy płciowe. Jej rodzina wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, gdy dziewczynka miała 3 miesiące. Rodzina Walasiewiczów osiadła w Cleveland. W USA występowała jako Stella Walsh.

Stanisława Walasiewicz

Stanisława Walasiewicz to mistrzyni olimpijskiej w biegu na 100 m w Los Angeles (1932 r.) i wicemistrzyni olimpijskiej również na dystansie 100 m w Berlinie (1936 r.) oraz autorka 37 rekordów świata, która jako kobieta występowała w polskiej reprezentacji. W czasie swojej kariery 14 razy poprawiała rekordy świata doprowadzając je do wyników: 6,4 na dystansie 50 metrów (1933); 7,3 s na 60 metrów (1933); 9,8 na 80 m (1933); 11,6 s na 100 metrów (1937); 23,6 s na 200 metrów (1935); 24,3 na 220 jardów oraz 3:02.5 na 1000 metrów (1933). Wyniki lepsze od oficjalnego rekordu świata uzyskiwała również w skoku w dal. Już jako nastolatka wykazywała uzdolnienia w biegach i startowała w zawodach lekkoatletycznych dla juniorów. Starała się po raz pierwszy o wyjazd na igrzyska olimpijskie w 1928, ale nie mogła tam wystartować, gdyż nie miała obywatelstwa amerykańskiego. W 1980 roku Stanisława Walasiewicz została zastrzelona przez rabusia pod sklepem w Cleveland w USA.  Zgodnie z amerykańskim prawem dotyczącym zgonów nienaturalnych, ciało zostało poddane sekcji zwłok.  Dopiero wówczas okazało się, że jest hermafrodytą.  Nigdy nie odebrano jej złotego medalu olimpijskiego, a po wykryciu, że była mężczyzną w kraju została zakwalifikowana do grona 20 najwybitniejszych polskich sportsmenek wszechczasów.

Z kolei Ewa Kłobukowska, zdobywczyni złotego medalu w sztafecie 4 x 100 metrów podczas igrzysk w Tokio (1964), była pierwszą lekkoatletką, która (w 1967 roku) nie przeszła testu żeńskiej płci. Badania wykazały, że ma kariotyp 47XXY. Międzynarodowa Federacja Lekkiej Atletyki (IAAF) pozbawiła ją tytułów, medali i rekordów. W latach dziewięćdziesiątych IAAF wycofała się z tego, stwierdzając, że badania chromosomalne nie pozwalają na jednoznaczne ustalenie płci.

Kolejny “polski przykład” to Zofia Smętek, rekordzistka Polski kobiet w rzucie oszczepem. Pod koniec lat 30 Zofia Smętek stała się w Józefa Smętka, który reprezentował już jako mężczyzna – piłkarz pierwszoligową Warszawiankę. Później w 1939 r. Józef Smętek wziął udział w kampanii wrześniowej.

Jeszcze inny przypadek dotyczył Dory Ratjen (1918-2008), właściwie Horst Ratjen lub Herman Ratjen, niemieckiego lekkoatlety, który w XX-leciu międzywojennym startował w zawodach lekkoatletycznych podając się za kobietę. W 1936 r. Dora Ratjen brał udział w Igrzyskach Olimpijskich w Berlinie w 1936 r., gdzie w skoku wzwyż kobiet zajął czwarte miejsce. W 1938 r. w mistrzostwach Europy w Wiedniu Ratjen zajął w kobiecym skoku wzwyż pierwsze miejsce, bijąc jednocześnie wynikiem 1,70 m rekord świata. Po zawodach odkryto, że Ratjen był hermafrodytą. Niemiecka Federacja lekkiej Atletyki wycofała Ratjen z zawodów, odbierając mu zarówno rekord jak i mistrzostwo świata. W latach 1972–1984 testu żeńskiej płci nie przeszło pomyślnie 13 kobiet, podczas igrzysk w Barcelonie (1992) pięć, a podczas igrzysk w Atlancie (1996) osiem. Mary Edith Louise Weston, amerykanka rzucała oszczepem. Jednak chyba zbyt dobrze, jak na kobietę. W 1930 roku Mary została Markiem. Na szczęście, niewiele wygrywała, więc skandal nie był wielki. Natomiast Koreańczyk z Południa Sin Kim Dan biegał jako kobieta na początku lat 60-tych, jeszcze zanim wprowadzono testy płci. Był rekordzistą (rekordzistką) świata na 400 i 800 m. Na zawodach w 1963 zawodniczki nie chciały z nią (nim) biec, bo twierdziły, że jest mężczyzną. Miały rację. Wydało się to, gdy znalazła się matka zawodnika, która rozpoznała w nim swojego zaginionego podczas wojny syna. Heidi Krieger urodziła się w NRD i była “normalną dziewczynką”. Zamarzyła jednak, by zostać sportowcem. Zaczęła uprawiać pchnięcie kulą. Enerdowskie zawodniczki były potęgą w tym sporcie. Po wielu latach okazało się, dlaczego. Heidi od 16. roku życia aplikowano substancje, które miały zwiększyć jej sprawność. Z czasem skutki uboczne wyszły na jaw z czasem. – Czułam większy pociąg do kobiet, ale widziałam, że nie jestem lesbijką. Czułam się jak… mężczyzna – mówi Andreas Krieger o czasach, gdy był jeszcze Heidi… Trenerzy twierdzili, że podają jej witaminy. W rzeczywistości niebieskie pigułki były sterydami anabolicznymi o nazwie Oral-Turinabol, który rozwija w organizmie cechy męskie. Krieger zakończyła sportową karierę w 1990 roku. Siedem lat później zmieniła płeć. Od tego czasu nazywa się Andreas Krieger. Ożenił się z byłą pływaczką Ute Krause, która także padła ofiarą sterydów aplikowanych przez trenerów. Poznali się w berlińskim sądzie, gdzie toczył się proces przeciwko nadzorcom chorego systemu. Nazwisk sportsmenek jest jednak dość długa lista. Wiele z, podejrzewanych o hermafrodytyzm to mistrzynie, które już zakończyły sportową karierę. Czy podejrzenia ta miały swoje uzasadnienie? Nigdy się nie dowiemy.

Przykład (prawdziwy albo nie – trudno ocenić) z “innej beczki” -Lady Gaga, która sama przyznaje się do obojnactwa, co być może jest prawdą a być może tylko fragmentem kreowanej na użytek mediów “rzeczywistości”.

Typy hermafrodytyzmu – hermafrodytyzm prawdziwy i rzekomy

Naukowo wyróżnia się obojnactwo prawdziwe, obojnactwo rzekome żeńskie i obojnactwo rzekome męskie. Należy mieć jednak na względzie możliwość wymieszania się tych form, co prowadzi do innych postaci obojnactwa. Obojnactwo prawdziwe, wynikające z zaburzeń różnicowania gonad, jest bardzo rzadkie (tak jak wspomnieliśmy na początku występuje statystycznie 1 na 70 tys. urodzeń). Cechuje się ono obecnością u tej samej osoby tkanki jądra i jajnika czyli współobecnością jądra i jajnika. Po jednej stronie znajduje się jądro, a po drugiej jajnik, lub jedna gonada zawiera elementy struktury jądra i jajnika . Wygląd zewnętrznych narządów płciowych u noworodka utrudnia wówczas jednoznaczne ustalenie płci. Wewnętrzne i zewnętrzne narządy płciowe są zwykle obojnacze, ale mogą być męskie albo żeńskie w zależności od aktywności hormonalnej jądra w okresie płodowym. Obojnactwem rzekomym nazywa się powstanie form pośrednich budowy narządów płciowych między męskimi a żeńskimi przy obecności jąder lub jajników lub ich form szczątkowych. W przypadku obojnactwa rzekomego żeńskiego pomimo obecności jajników, zewnętrzne narządy płciowe mają wygląd męski i występują cechy męskie. W przypadku obojnactwa rzekomego męskiego gonadom męskim towarzyszą zewnętrzne narządy płciowe typu kobiecego.

Jak już pisaliśmy zjawisko obojniactwa jest dość skomplikowane, bo zaburzeniu mogą ulegać różne mechanizmy kształtowania się płci. Nie mniej jednak rozróżnia się 5 grup najważniejszych typów obojnactw:

1. Obojnactwo rzekome żeńskie (CAH – congenital adrenal hyperplasia i LOCAH)

CAH – Wrodzony przerost nadnerczy (zespół nadnerczowo-płciowy, congenital adrenal hyperplasia, CAH) – grupa chorób charakteryzujących się nadmiernym wydzielaniem androgenów nadnerczowych z niedoborem kortyzolu wskutek genetycznie uwarunkowanego braku (lub niedoboru) enzymów szlaku biosyntezy hormonów nadnerczy, przede wszystkim 21-hydroksylazy i 11β-hydroksylazy.

LOCAH : nieklasyczne CAH (NCAH) (znane także jako CAH późniejsze) jest odmianą CAH, może powodować zauważalne zmiany w każdej chwili od wczesnego dzieciństwa przez wczesną dorosłość, ale nie jest bezpośrednio zagrażające życiu. NCAH może mieć zakres objawów, które pokrywają się z innymi zaburzeniami, a zatem nie może być łatwo rozpoznane, a więc jest mniej prawdopodobne, aby szybko je zdiagnozowano.

2. Obojnactwo prawdziwe (mozaicyzm XX/XY – genetyczny chimeryzm)

W genetyce mozaicyzm to obecność dwóch linii komórkowych o różnym genotypie u jednego osobnika, który powstał z jednej zapłodnionej komórki jajowej. Chociaż przyjmuje się, że mutacje germinalne występują w mejozie lub w późnym mitotycznym podziale tworzenia gamet, to jednak ich część może występować we wczesnych mitotycznych podziałach gamet, co powoduje, że u rodziców mogą w gonadach występować klony zmutowanych komórek rozrodczych – jest to tzw. mozaicyzm gonadalny. Ma to znaczenie w przewidywaniu ponownego wystąpienia wady genetycznej u potomstwa rodziców, których dziecko jest obciążone daną wadą i uzasadnia stosowanie diagnostyki prenatalnej.

3. Obojnactwo rzekome męskie (AIS, PAIS, deficyt 5 alfa reduktazy lub izolowany deficyt MIS, zespół Swyera)

AIS – Zespół niewrażliwości androgenów Androgen Insensitivity Syndrome (AIS) jest jednym z wielu warunków biologicznych zaistnienia hermafrodytów.  PAIS (Partial AIS – częściowe AIS).

Zespół Swyera (ang. Swyer syndrome, gonadal dysgenesis, XY female type, GDXY) – zespół czystej dysgenezji gonad objawiający się męskim kariotypem 46,XY i żeńskim fenotypem. Chorzy mają żeńskie wewnętrzne narządy płciowe (macicę, jajowody, pochwę), ich wzrost jest prawidłowy lub wysoki, nie wykształcają się trzeciorzędowe cechy płciowe (infantylizm płciowy) i występuje pierwotny brak miesiączki. Obustronnie nie stwierdza się jajników, zamiast gonad obecne jest łącznotkankowe podścielisko gonady: gonada jest nieaktywna hormonalnie. Identyfikacja płciowa zazwyczaj jest żeńska.

4. Pełna (lub całkowita) dysgenezja gonad

Dysgenezja gonad (łac. dysgenesis gonadum, ang. gonadal dysgenesis) to termin określający stan, w którym osobnik ma nieprawidłowo ukształtowaną gonadę.

5. Częściowa (lub mieszana) dysgenezja gonad.

Nazwa
i występowanie częstotliwość

Kariotyp

Wygląd
zewnętrzny genitaliów

Gonady

Cechy
fenotypowe i obrys ciała

Leczenie

PRAWIDŁOWY TYP DLA POPULACJI KOBIET I MĘŻCZYZN

Typowo kobiecy

46,XX

kobiecy

jajniki

typowo kobiecy

Typowo męski

46,XY

męski

jądra

typowo męski

ZABURZENIA PŁCI

Deficyt 5 alfa-reduktazy

46,XY

penis i moszna przypominają łechtaczkę
i wargi sromowe

jądra

najczęściej typowo męski z wyjątkiem
braku owłosienia na twarzy i trądziku

terapia testosteronowa
lub bardzo agresywna estrogenowa

Zespół nadnerczowo-płciowy (CAH)

1 na 13000–21500

46,XX

przerośnięta łechtaczka i zrośnięte
wargi sromowe, wręcz męski wygląd

jajniki

hirsutyzm, posunięta maskulinizacja,
rzadziej

typowo kobiecy

kuracja kortyzolowa
(żeńska)

Spodziectwo

1 na 2000

46,XY

typowo męski z wyjątkiem cewki moczowej

jądra

typowo męski

ujście cewki moczowej
w kroczu lub wzdłuż trzonu prącia – chirurgiczna korekcja

Pełna (lub całkowita) dysgenezja
gonad

1 na 150 000

46,XY

kobiecy

pasma łącznotkankowe

typowo kobiecy

terapia estrogenowa

Zespół niewrażliwości na androgeny
– postać pełna (CAIS)

1 na 13 000

46,XY

kobiecy

jądra

piersi typowo kobiece, brak lub skąpe
owłosienie pachwinowe i pod pachami, typowo kobiecy

wychowywane jako dziewczynki
bez świadomości ich stanu do osiągnięcia dojrzałości płciowej – konieczna
terapia estrogenowa (zagrożenie osteoporozą)

Pełne zaburzenie

biosyntezy testosteronu

1 na 13 000

46,XY

kobiecy

jądra

nie wykształcają się przewody

terapia estrogenowa

Spodziectwo wieńcowe

1 na 300–770

46,XY

typowo męski z wyjątkiem cewki moczowej

jądra

typowo męski

ujście cewki moczowej
między wieńcem a czubkiem płata penisa –chirurgiczna korekacja

Idiopatyczne

1 na 110 000

Dowolne

obojnaczy

różne kombinacje

różne kombinacje

brak rozpoznania przyczyny
obojnactwa, hormonoterapia, po wykształceniu poczucia płci korekta chirurgiczna

Zespół Swyera

rzadko

46 XY

kobiecy

dysgenetyczne

kobiecy

nieznana przyczyna ,
wykrywany z powodu braku miesiączki, hormonoterapia

Izolowany deficyt MIS

rzadko

46,XY

męski, ale z wnętrostwem

jądra

ma żeńskie i męskie przewody

często niewykrywany
przy urodzeniu

Zespół Klinefeltera

1 na 800–1000

47,XXY

mikro- lub mały penis, poza tym typowo
męski

jądra

wzrost piersi, małe jądra, często
bezpłodność

terapia testosteronowa:zwykle IQ niższe o 5–15 punktów

Słaby zespół nadnerczowo-płciowy
(LOCAH)

1 na 27–1000

46,XX

Kobiecy, czasem lekko powiększona
łechtaczka

jajniki

hirsutyzm, przyspieszone dojrzewanie,
mała odporność na stres

terapia hormonalna

Mikropenis

46,XY

męski, ale z bardzo małym penisem

jądra

typowo męski

terapia testosteronowa,
kiedyś estrogenowa przy feminizacji (odstąpiono), chirurgia rekonstrukcyjna

Mozaicyzm 46,XX/46,XY

1 na 83 000 (obojnactwo prawdziwe)

46,XX i 46,XY

obojnaczy

jajniki, jądra lub gonada mieszana
(ovotestis)

różne kombinacje

terapia estrogenowa
lub testosteronowa, chirurgia po wykształceniu płci psychicznej

Częściowa (lub mieszana) dysgenezja
gonad

1 na 150 000

46,XY

obojnaczy

częściowo jądra

część struktur kobiecych i część
męskich

terapia estrogenowa
lub testosteronowa, chirurgia po wykształceniu płci psychicznej

Zespół niewrażliwości na androgeny
– postać niepełna (PAIS)

1 na 130,000

46,XY

duża łechtaczka, często zrośnięte
wargi sromowe, sporadycznie mały penis z spodziectwem

jądra

piersi typowo kobiece, rzadkie owłosienie
drugorzędnych cech płciowych

terapia estrogenowa
lub testosteronowa, chirurgia korekcyjna po wykształceniu płci psychicznej

Częściowe zaburzenie

biosyntezy testosteronu

1 na 13 000

46,XY

obojnaczy

jądra

niektóre przewody kobiece

terapia estrogenowa
lub testosteronowa, chirurgia jak wyżej

PIA

46,XX

przerośnięta łechtaczka lub penis,
zrośnięte wargi sromowe

jajniki

pozostałe cechy kobiece

zaburzenie powodowane
prenatalną ekspozycją na progestagen, korekcja chirurgiczna

Superkobieta

1 na 1000

47,XXX

kobiecy

jajniki

typowo kobiecy

zwykle IQ niższe o 20
punktów; płodność; przyspieszona menopauza

Supermężczyzna

1 na 1000

47,XYY

męski

jądra

typowo męski, wysoki wzrost

zwykle IQ niższe o 10
punktów; płodność; możliwe zaburzenia psychiczne

Zaburzenie synchronizacji

46,XY

kobiecy lub obojnaczy

jądra

typowo męski

terapia estrogenowa
lub testosteronowa, chirurgia korekcyjna

Zespół Turnera z mozaicyzmem

45,XO i 46,XY

męski, kobiecy lub obojnaczy

częściowo jądra

wykształcają się niektóre przewody
obu płci

terapia estrogenowa
lub testosteronowa, czasem korekcja chirurgiczna

Zespół Tunera

45,XO

kobiecy

pasma łącznotkankowe

patrz uwagi

terapia estrogenowa

Agenezja pochwy i szyjki macicy

(zespół MRKH)

1 na 6000

46,XX

kobiecy

jajniki

brak pochwy, ujścia pochwy lub pochwa
niepełna oraz szczątkowa macica lub jej brak

różne kombinacje, chirurgia rekonstrukcyjna, czasem hormonoterapia

Źródło: www.hermafrodytyzm.info

Najczęściej stwierdzanym objawem hermafrodytyzmu są nie w pełni zróżnicowane narządy płciowe zewnętrzne (niezróżnicowane lub obojnacze narządy płciowe, ang. ambiguous genitalia). Mogą im towarzyszyć w różnym stopniu rozwinięte wewnętrzne narządy płciowe zarówno męskie, jak i żeńskie, w zależności od czynności hormonalnej płodowych gonad, a także od wpływu steroidów płciowych pochodzących z innego, pozagonadalnego źródła. Przyczyną interseksualizmu mogą być także zaburzenia liczbowe i strukturalne chromosomów płciowych. U osób z gonadami obupłciowymi (obojnaczymi) zaburzenia te występują w przybliżeniu u 67% przypadków, a przy zaburzeniach w kształtowaniu jąder w w przybliżeniu u 30% przypadków. Mutacje genetyczne mogą dotyczyć także genów odpowiedzialnych za enzymy steroidogenezy, receptory dla hormonów płciowych, hormonu antymüllerowskiego (anti-müllerian hormone – AMH) i gonadotropin. W większości przypadków przyczyna interseksualizmu jest nieznana.

Źródła:

Wikipedia,

Jacek Sieradzan, “Ile płci ma człowiek”, pdf – http://www.jaceksieradzan.pl/ile-plci-ma-czlowiek.pdf

Beemyn, B.G., Encyclopedia of Gender and Society. Thousand Oaks: Sage Publications, 2009,

Kalat James W.: Biologiczne podstawy psychologii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007,

Bem, S.L. Androgynia psychiczna a tożsamość płciowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994

© Zdrowie prawdziwego mężczyzny
CyberChimps
Read previous post:
Preparaty podnoszące męską sprawność seksualną – które wybrać?

Swego czasu na ulicach miast można było zobaczyć bardzo sugestywne plakaty. Przedstawiały one leżący wieszak na płaszcze i podpis „Niektóre...

Close